Sto lat temu, 9 stycznia 1926 roku w Krakowie, zmarł Szczęsny Ruciński, za życia wybitny działacz ruchu sokolskiego, nauczyciel gimnastyki, a dziś nieco zapomniana postać.
Szczęsny Ruciński urodził się 30 maja 1867 roku w Przeworsku. Był członkiem krakowskiego „Sokoła” od założenia tej organizacji w 1885 roku. Całe jego życie podporządkowane było ideom patriotycznym oraz naczelnemu hasłu „Sokoła”: mens sana in corpore sano. Dnia 31 października 1893 roku uzyskał uprawnienia do nauki gimnastyki w szkołach średnich, co wpłynęło na jego dalsze losy.
W zarządzie „Sokoła” pełnił różne funkcje: zastępcy naczelnika, członka wydziału oraz bibliotekarza. W latach 1894–1914 (z niewielkimi przerwami) był naczelnikiem organizacji i odpowiadał za naukę gimnastyki, a okresowo również szermierki. Uczył zarówno członków organizacji, jak i prowadził zajęcia dla młodzieży z różnych krakowskich szkół. Był członkiem oraz zastępcą naczelnika Związku Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich w Austrii, a także naczelnikiem grona nauczycielskiego I Okręgu „Sokoła” działającego przy tym związku. Był jednym z inicjatorów reformy systemu gimnastycznego w ruchu sokolim, polegającej na wprowadzeniu ćwiczeń o charakterze wojskowym, co miało znaczenie w potencjalnym starciu zbrojnym podczas walk o niepodległość.
Szczęsny Ruciński odpowiadał za pokazy gimnastyczne na zlotach związkowych i okręgowych „Sokoła”, a także na słynnym V Zlocie Sokolstwa Polskiego, który odbył się w Krakowie w połowie lipca 1910 roku, w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. W księdze pamiątkowej wydanej z tej okazji pisano:
„(…) trzeba wyrazić pełne uznanie technicznym przygotowaniom zlotu, pracom grona nauczycielskiego i jego inwencji oraz naczelnika związkowego d. Rucińskiego, który zlot przygotował i przeprowadził nie tylko z należną rutyną, ale i z pewną ideą. Nie był to zlot gimnastyków-przyrządowców, nie była to sztuka dla sztuki — była to gimnastyka podporządkowana idei organizacji, wspólnoty i rycerskiego wyćwiczenia. Bohaterem miały być nie jednostki czy doborowe zastępy, lecz masy, ich sprawność, karność i zbiorowe wyćwiczenie (…)”.
W 1913 roku Senat Akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego powołał Rucińskiego na nauczyciela gimnastyki i lekkiej atletyki w Studium Wychowania Fizycznego. Przez dwa lata sprawował obowiązki komendanta krakowskiego okręgu Sokolich Drużyn Polowych, które w czasie I wojny światowej weszły w skład II Brygady Legionów Polskich. W 1914 roku ukończył konspiracyjny kurs oficerski dla Sokolich Drużyn Polowych, prowadzony przez płk. Zygmunta Zielińskiego.
Po wybuchu wojny wstąpił do 2. pułku Legionów Polskich, w którym został dowódcą batalionu w randze kapitana. W latach 1915–1918 był komendantem stacji zbornej Legionów w Wadowicach i Piotrkowie, a w 1920 roku został mianowany majorem. W stan spoczynku przeszedł 8 lutego 1922 roku, po czym powrócił do „Sokoła”. Został naczelnikiem krakowskiego gniazda (funkcję tę sprawował łącznie przez 36 lat) oraz naczelnikiem Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce.
W 1925 roku obchodził jubileusz czterdziestoletniej pracy w organizacji, a w uznaniu zasług dla ojczyzny został odznaczony Orderem Odrodzenia Polski.
Źródło: Archiwum Narodowe w Krakowie