Ze smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci druha dr hab. Andrzeja Nowakowskiego, wieloletniego członka władz sokolich różnych szczebli od blisko 30 lat. W ostatnich latach był inicjatorem i współtwórcą odrodzenia gniazd w Andrychowie i Kalwarii Zebrzydowskiej. Był także autorem okolicznościowej prelekcji otwierającej XI Zlot Sokolstwa Brodnicy w czerwcu 2025. Odszedł nagle w swoim mieszkaniu w Rzeszowie.
Andrzej Nowakowski (1951-2025)
Urodził się 27 września 1951 r. w Wadowicach w rodzinie Stanisława i Agnieszki Oleksy.
Uczestniczy w ruchu sokolim nieprzerwanie od 1996 r. najpierw w rodzinnych Wadowicach, a począwszy od 2002 r. w Rzeszowie, w którym pracował i mieszkał. Zajmował kierownicze stanowiska w strukturach gniazd i okręgów sokolich. Był współorganizatorem i czynnym uczestnikiem licznych konferencji sokolich (naukowych i popularno-naukowych). Jako akademicki wykładowca historii kultury fizycznej opublikował około 30 opracowań o genezie i rozwoju ruchu sokolego w Polsce, zwłaszcza w Małopolsce. Przez blisko 30 lat, jako woluntariusz, odbywał spotkania z dziećmi i młodzieżą szkolną, w województwach małopolskim i podkarpackim, podkreślając znaczenie sokolstwa dla odrodzenia państwa polskiego oraz kultury fizycznej i intelektualnej społeczeństwa.
Był inicjatorem upamiętnienia tradycji sokolskich w Wadowicach, Andrychowie, Kalwarii Zebrzydowskiej i Choczni (gmina Wadowice, województwo małopolskie). W tych miejscowościach ufundował tablice upamiętniające działalność „Sokoła”, a także zorganizował obchody jubileuszowe szeregu gniazd sokolich w Małopolsce. W 1997 r. pod auspicjami odrodzonego „Sokoła” zainicjował w Wadowicach turniej sprawnościowo-gimnastyczny, nawiązujący do tradycji sokolich, który nadal corocznie rozgrywany jest w różnych grupach wiekowych dzieci i młodzieży powiatu wadowickiego. W ostatnich latach, począwszy od 2012 r. Andrzej Nowakowski wydatnie zintensyfikował współpracę z Oddziałami Instytutu Pamięci Narodowej w: Krakowie, Rzeszowie i Wadowicach, prowadząc badania na temat okoliczności rozwiązywania gniazd sokolich w południowej Polsce po II wojnie światowej, represji wobec działaczy sokolich, a także wywłaszczanie mienia sokolego. Pokłosiem tych badań jest rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Andrzeja Nowakowskiego o losach gniazd sokolich na Żywiecczyźnie, ze szczególnym uwzględnieniem okresu powojennego, a także publikacja pod jego redakcją pt. Losy gniazd sokolich w wybranych dzielnicach Polski po II wojnie światowej, wydana w Rzeszowie w 2014 r.
Andrzej Nowakowski prowadził badania nad ruchem sokolskim w Polsce w strukturach Uniwersytetu Rzeszowskiego. Wypromował około 15 magistrów wychowania fizycznego, którzy w swoich pracach magisterskich poruszyli tematykę sokolstwa (historię poszczególnych gniazd sokolich w województwach podkarpackim, małopolskim i lubelskim), represje władz komunistycznych wobec działaczy i członków „Sokoła” oraz prób reaktywacji działalności sokolej po 1989 r.
W latach 1996-2004 zasiadał w zarządzie miejscowego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, odpowiadając za sprawy prawno-organizacyjne, kontakty z jednostkami samorządu terytorialnego oraz z placówkami oświatowo-wychowawczymi. Wówczas to (w 1997 r.) postanowił zainicjować, pod patronatem „Sokoła” oraz władz samorządowych miasta, a od 1999 r. powiatu wadowickiego, coroczny turniej sprawnościowy „O Najsprawniejszego Ucznia”, który rozgrywany jest do dziś, w różnych kategoriach wiekowych (dzieci szkół podstawowych oraz młodzieży gimnazjalnej i szkół ponadgimnazjalnych). Impreza ta, nawiązująca nie tylko do tradycji sokolich, ale także do wcześniejszego, ogólnopolskiego „Konkursu 5 Milionów”, każdego roku gromadzi uczniów z kilkunastu szkół powiatu wadowickiego, ale także z ościennych powiatów zachodniej Małopolski (suskiego, oświęcimskiego i myślenickiego).W tym samym czasie (począwszy od 1997 r.) Andrzej Nowakowski, dzięki przychylności władz samorządowych oraz kuratoryjnych, odwiedza liczne szkoły różnych szczebli, w zachodniej Małopolsce, prowadząc bezpłatne odczyty, w których eksponuje całokształt dorobku sokolstwa polskiego i małopolskiego oraz jego wkład w rozwój tężyzny fizycznej, wychowania patriotycznego i edukacji historycznej młodych pokoleń Polaków.
Po uzyskaniu w 2002 r. posady w Uniwersytecie Rzeszowskim prowadził również te formę edukacji na terenie Rzeszowa i Podkarpacia, odwiedzając m.in. placówki oświatowe (oprócz Rzeszowa) w: Jaśle, Leżajsku, Nisku, Sędziszowie Małopolskim, Rudniku nad Sanem, Ulanowie i Zaklikowie. W 2007 r. był inicjatorem wmurowania tablicy pamiątkowej poświęconej „Sokołowi” w Kalwarii Zebrzydowskiej z okazji 110. rocznicy utworzenia gniazda sokolego w tym mieście. W 2011 r. zainspirował kolejną tablicę pamiątkową, tym razem na budynku Zespołu Szkół nr 1 w Choczni, dedykowaną jedynemu wiejskiemu gniazdu sokolemu, które powstało w tej miejscowości w 1911 r. Kolejne tablice z jego inicjatywy odsłonięto w Andrychowie w 2017 r. i w Kalwarii Zebrzydowskiej w 2021 r.
Ponieważ wadowickie gniazdo „Sokoła” w 2011 r. zostało przejściowo zawieszone, toteż Andrzej Nowakowski w 2012 r. wspólnie z władzami samorządu powiatowego w Wadowicach zorganizował w szkołach ponadgimnazjalnych Wadowic obchody 125-lecia obecności „sokołów” w mieście, wygłaszając odczyty, organizując wystawy i zawody w kilku dyscyplinach sportu.
W 2014 r. z okazji 125-lecia założenia ówczesnej szkoły ślusarskiej w Wadowicach ufundował tablicę pamiątkową poświęconą pamięci Druha Zenona Kęckiego, który w latach 1927-1939 pełnił funkcje naczelnika wadowickiego „Sokoła”, a w latach 1948-1976 uczył wychowania fizycznego w szkole i który prowadząc szkółkę gimnastyczną, chciał przedłużyć tradycje wadowickiego sokolstwa.
W ciągu ostatnich 30 lat Andrzej Nowakowski, szczególnie w okresie pracy na Uniwersytecie Rzeszowskim jako nauczyciel akademicki, wiele przejawów swej twórczości poświęcił przekazywaniu wiedzy o sokolstwie polskim, a zwłaszcza małopolskim i podkarpackim. Opublikował kilkadziesiąt prac badawczych (monografie, prace zbiorowe i artykuły) poświęconych sokolstwu. Oprócz ogólnej problematyki, badania te dotyczyły historii gniazd sokolich w następujących miejscowościach: Andrychowie, Choczni, Chrzanowie, Dębicy, Kalwarii Zebrzydowskiej, Kętach, Limanowej, Lubaczowie, Myślenicach, Skawinie, Suchej Beskidzkiej, Trzebini, Wadowicach i Zatorze. Do jego najważniejszych monografii sokolich należy zaliczyć dwie monografie o „Sokole” w rodzinnych Wadowicach, wydane w latach 1998 i 2009, o „Sokole” w Kętach (2003) oraz o „Sokole” w Andrychowie i Choczni (2007). Wzniósł znaczący wkład do wydania monografii sokolstwa polskiego pod red. prof. Zdzisława Pawluczuka i Eligiusza Małolepszego, wydanej w Częstochowie w 1997 r.
W ostatnich latach był inicjatorem i współtwórcą odrodzenia gniazd w Andrychowie i Kalwarii Zebrzydowskiej. Był także autorem okolicznościowej prelekcji otwierającej XI Zlot Sokolstwa Brodnicy w czerwcu 2025.
Był wielokrotnie nagradzany i odznaczany, m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Odszedł w swoim mieszkaniu w Rzeszowie.
O pogrzebie będzie informować.
Foto. Wadowice24.pl