200 lat temu zmarł Tadeusz Kościuszko, którego Sokolstwo Polskie wybrało na swojego patrona. Członkowie ?Sokoła? potrzebowali wartości trwałej, która pozostanie wzorem także w latach następnych. Tymi niezmiernymi wartościami dla sokołów były czyny i przymioty mężów opatrznościowych Narodu, którzy mimo swej śmierci żyją we wspomnieniach, mogąc stać się inspiracją do pracy patriotycznej i narodowej. Ideałem dla Sokolstwa okazał się bojownik o wolność Stanów Zjednoczonych i Polski – Tadeusz Kościuszko.
Tadeusz Kościuszko – patron Sokolstwa Polskiego od 15 października 1898 r.
Od Szkoły Rycerskiej do Legionów Polskich
Tadeusz Kościuszko urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Wołyniu w rodzinie szlacheckiej. Studiował w warszawskiej Szkole Rycerskiej, a także w uczelniach paryskich. Przez osiem lat (1776-1784) walczył o wolność Stanów Zjednoczonych. Za zasługi w wojnie 1792 r. w obronie Konstytucji 3 Maja otrzymał honorowe obywatelstwo francuskie. W roku 1794 stanął na czele powstania, które przeszło do historii jako jedna z najjaśniejszych kart w nowożytnych dziejach narodu. Po dwuletnim więzieniu w twierdzy pietropawłowskiej i podróży do Ameryki wziął udział w pracach nad powołaniem do życia legionów polskich, odmówił jednak przyjęcia ich dowództwa. Kilkanaście ostatnich lat życia spędził z dala od polityki, w otoczeniu szwajcarskiej rodziny Zeltnerów, najpierw w Berville k/Fontainebleau, a następnie w szwajcarskiej Solurze, gdzie zmarł 15 października 1817 r. W 1818 r. spoczął w wawelskiej krypcie św. Leonarda. Już za życia stał się symbolem niepodległego ducha polskiego. Takim pozostał w bogatej i pięknej do dziś legendzie.
Patron idealny
Ideałem Polaka był dla sokolstwa Tadeusz Kościuszko. Główny motyw tego postanowienia był istotą kierunku prac wychowawczych ?Sokoła?, odznaczających się cechą twórczą i ciągłością. Tworzyć nie niszczyć, było jednym z zadań Sokolstwa ? tworzył też Kościuszko zbrojny czyn w Polsce, tworzył ponad czyn coś więcej, bo obywatele, nakładając na wieśniaka obowiązek obrony Polski. Dla sokołów Kościuszko, to pierwszy polski demokrata w równoczesnym tego słowa znaczeniu, który położył podwaliny demokracji w Polsce. Widziano w Kościuszce tego, który nawiązał do pracy twórców Konstytucji 3 Maja 1791 r. Sokolstwo na mocy uchwał najwyższych władz związkowych w dniu 15 października 1898 r. uznało swym patronem naczelnika Tadeusza Kościuszkę.
Ku pamięci tegoż narodowego bohatera-ideału, gniazda sokole urządzały ?Zawody Kościuszkowskie? i wykłady poświęcone życiu i czynom Kościuszki. Tadeusz Kościuszko został patronem Sokolstwa na ziemiach polskich oraz w USA. W zaborze pruskim szczególnie uroczyście obchodzono rocznice związane z T. Kościuszką. Na 25-lecie ?Sokoła? w Berlinie w 1914 r. sokoli wydali piękne okolicznościowe pocztówki. Szczególnie uroczyście w zaborze pruskim obchodzono 100-lecie śmierci Tadeusza Kościuszki 1817-1917. Rycerskość, godną ideału Kościuszkowskiego upatrywał ?Sokół? w męskim nieulęknionym stawianiu czoła wszystkiemu, co ze strony władz pruskich skierowane było przeciw polskim działaczom narodowym.
Po 1989
Pierwszy po wojnie ?Zlot Kościuszkowski? odbył się w 1991 r. w Bydgoszczy-Fordonie, który był równocześnie zlotem ZTG ?Sokół? w Polsce. W 1996 r. ZTG ?Sokół? w Polsce zorganizował ogólnopolskie uroczystości w ramach ?1996 Roku Tadeusza Kościuszki Patrona Sokolstwa Polskiego?*. Warto nadmienić, że Sokolstwo polskie corocznie organizuje wiele imprez ku pamięci swego patrona – Naczelnika Tadeusza Kościuszki.
Andrzej Bogucki
*Zob. bliżej kwartalnik Sokół Pomorski, 1(10) 1996.